Back to top

Id-drittijiet fundamentali waqt il-lockdown

Il-libertà tal-espressjoni, il-libertà ta' għaqda u l-moviment liberu huma drittijiet fundamentali minquxa fil-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Il-miżuri ta' emerġenza li ttieħdu fil-pajjiżi Ewropej biex jitrażżan il-coronavirus iġġeneraw diversi effetti sekondarji, fosthom il-limitazzjoni ta' dawn id-drittijiet fundamentali. Xi kritiċi saħansitra argumentaw li xi Stati ħadu vantaġġ mis-sitwazzjoni ta' emerġenza biex jippromwovu leġiżlazzjoni dubjuża li m'għandhiex x'taqsam mal-ġlieda kontra l-COVID-19. Madankollu, l-Ewropej urew li huma lesti jiddefendu dawn id-drittijiet meta sitwazzjonijiet eċċezzjonali jiżvelaw il-vulnerabbiltajiet tas-soċjetajiet demokratiċi. 

Fl-ewwel ġimgħat tal-lockdown fl-Ewropa kollha, l-artista Griega-Awstrijaka Anna Vasof ħolqot id taċ-ċeramika bħala maskra, biex tevoka s-soffokazzjoni – kemm reali kif ukoll metaforika – li ġabet magħha l-pandemija. Dwar ix-xogħol artistiku tagħha, Anna Vasof tikteb hekk: "Fost l-aktar effetti komuni tal-marda tal-COVID-19 hemm il-qtugħ ta' nifs u diffikultajiet respiratorji, iżda din il-marda ħolqot soffokazzjoni f'ħafna aspetti oħra tal-ħajja. 

Huwa fatt li, f'ħafna pajjiżi Ewropej, bosta drittijiet tal-bniedem garantiti mill-kostituzzjoni ġew soppressi waqt il-kriżi tal-coronavirus, u dan ikkawża soffokazzjoni soċjali għal eluf ta' ċittadini. Waqt il-kwarantina, ħafna persuni – speċjalment nisa – kellhom jibqgħu magħluqin għal xhur sħaħ f'appartamenti żgħar mimlija tensjoni, u kellhom iħabbtu wiċċhom ma' abbuż fiżiku – iżda l-aktar mentali – minn membri tal-familja tagħhom u, biex ikomplu għaddejjin, kellhom jibqgħu siekta. Fl-ispazji pubbliċi, il-maskri kirurġiċi saru s-simboli tat-tbegħid soċjali, sitwazzjoni distopika li tiddeskrivi l-aktar il-biża' li tersaq qrib persuni oħra."

Umbrelel suwed

Fil-lockdown, ir-raġunijiet ta' protesta ma naqsux. Xi protesti ġew posposti, oħrajn saru proprju minħabba l-miżuri ta' emerġenza. Iżda n-nies kif jipprotestaw meta ma jkunux jistgħu jinġabru ġemgħat kbar u l-ispazji pubbliċi jkunu magħluqin? Il-libertà li tipprotesta toħroġ mil-libertà ta' għaqda u l-libertà tal-espressjoni, u għalhekk hija dritt fundamentali wkoll. 

F'April 2020, fil-Polonja kienet se ssir votazzjoni dwar liġi li kellha tagħmel l-abort u l-edukazzjoni sesswali illegali. L-umbrelel suwed, li kienu saru s-simbolu tal-ġlieda favur id-drittijiet tan-nisa fil-Polonja, ma setgħux jinħarġu biex isiru protesti bihom. Magda Górecka, flimkien ma' dimostranti oħra fi Szczecin, marru fil-kju f'supermarket, li kien l-uniku spazju pubbliku disponibbli għal għadd ta' persuni f'daqqa. Dimostranti oħra ħarġu posters u umbrelel suwed fil-gallariji u t-twieqi tagħhom. Finalment, il-votazzjoni dwar il-liġi kontra l-abort ġiet posposta.

L-umbrella ma ntgħażlitx b'kumbinazzjoni, iżda hija tfakkira storika tal-istorja twila tal-ġlieda favur id-drittijiet tan-nisa fil-Polonja. Fl-1918, dimostranti nisa Pollakki ħabbtu l-umbrelel tagħhom mal-bankina quddiem ir-residenza ta' Józef Piłsudski, il-Kap tal-Istat, biex jinsistu fuq id-dritt tagħhom li jivvutaw.

Storja ta' żewġt ibliet: il-fruntieri tal-pandemija

Il-moviment liberu ħa daqqa ta' ħarta qawwija waqt il-lockdown. Reġgħu tfaċċaw il-fruntieri li kienu ntesew u ħafna Ewropej sabu ruħhom mifrudin mill-familji tagħhom. L-abitanti ta' bliet fil-fruntieri rreaġixxew bi kreattività, xogħlijiet artistiċi u protesti siekta kontra din il-limitazzjoni fuq il-moviment liberu. 

Gruia Bădescu, riċerkatur fl-Università ta' Konstanz, iddokumenta r-realtà l-ġdida tal-ħajja f'belt bi fruntiera ġdida:

"F'nofs Marzu 2020 tfaċċat struttura tal-ħadid li tifred l-ispazju aħdar miftuħ maġenb il-lag bejn il-belt Ġermaniża ta' Konstanz u dik ta' Kreuzlingen fl-Iżvizzera. Il-Pulizija Federali Ġermaniża bnietha bħala parti minn politika ta' għeluq tal-fruntieri fil-pajjiż kollu. Iċ-ċittadini tar-reġjun urban integrat ta' Konstanz-Kreuzlingen ma kinux qed jistennewha. F'daqqa waħda, il-koppji, il-familji u l-ħbieb sfaw mifruda minn xulxin u bdew jiltaqgħu ħdejn il-fruntiera l-ġdida biex jaraw lil xulxin. Mhux l-ewwel darba li rajt koppji jżommu jdejn xulxin minn naħa għal oħra," qalilna Bădescu. 

"Fil-bidu ta' April, il-kunsill tal-belt ta' Kreuzlingen iddeċieda li jtella' struttura oħra biex jiġi evitat li persuni jmissu lil xulxin miż-żewġ naħat. Id-distanza bejn iż-żewġ strutturi kienet skont ir-regoli dwar it-tbegħid soċjali."

Ma damux ma bdew isiru protesti siekta kontra l-għeluq tal-fruntiera. Kull min kien affettwat jew ried jipparteċipa b'solidarjetà ġie mistieden jaħseb f'xi ħaġa li seta' jġib miegħu: ritratt, ittra, katnazz, jew kwalunkwe ħaġa kreattiva oħra. L-istedina kienet "Ġibu biss oġġetti pożittivi. M'hemmx provokazzjonijiet u m'hemmx ħmieġ."

Xi familji organizzaw picnics fuq kull naħa u mal-ħadid iddendlu xi posters. Wieħed kien jgħid li "La l-familji mkissrin u lanqas in-nazzjonaliżmu ma jsolvu pandemija. Il-ħadid għandu jitneħħa." F'poster ieħor tħabbar li "Tnejn li għadhom kemm iżżewġu jibku t-telfa taż-żwieġ tagħhom, li wara 25 jum safa' vittma ta' dan il-ħadid." 

Fil-15 ta' Mejju, il-ħadid fl-aħħar tneħħa. 

Kif juru dawn l-eżempji, l-Ewropej sabu modi kreattivi biex jisfidaw il-limitazzjonijiet tad-drittijiet fundamentali tagħhom waqt il-lockdown, u vvintaw modi dejjem aktar ġodda biex isemmgħu leħinhom.  

Hawnhekk tista' taqra dwar aktar reazzjonijiet li kellhom l-Ewropej għall-fruntieri l-ġodda.

 

Image credit: Hand mask by Anna Vasof, 2020

GALLERY